Gilde St. Antonius

Onze voorouders hadden een grote verering voor de " Maarschalk en vriend Gods", de Egyptische kluizenaar Antonius, wiens voorspraak zeer bijzonder werd ingeroepen ter bescherming van besmettelijke ziekten. Veel kerken, kapellen en gilden die in die tijd gesticht zijn, werden toegewijd aan deze grote volksheilige. In de heerlijkheid Well vinden we de kapel van St. Antonius Abt te Aijen en het St. Antoniusgilde te Well. Dit werd opgericht onder de heren van Arendael op 15 juli 1435. Op de Wellse burcht zetelde toen Roelman van Arendael "domine de Well, milite, magistro curiae".

Het beeld van St. Antonius Abt, beschermheilige van het Gilde, gefotografeerd in de oude St. Vituskerk aan de Maas in 1928.

In zijn rechter hand heeft hij een staf met bovenaan een letter T, de Tunnisstaf. In dialect wordt de heilige St. Tunnis genoemd.


 

Het oudst bekende gilde van de gemeente Bergen is het Wellse St. Antonius gilde. Dat blijkt uit de gildebrief, die Roelman van Aerendael, heer van Well, in 1435 aan het gilde gaf.

Zoals gebruikelijk bestond zo'n gilde enkel uit gehuwde en bejaarde mannen. Door erflatingen en schenkingen kregen ze rechten en allerhande bezittingen, die veelal voor goede doelen werden aangewend.

Zo deed het gilde van Well rond 1600 afstand van al zijn bezittingen ten behoeve van de opbouw van het dorp dat tijdens oorlogshandelingen vrijwel volledig van de kaart was geveegd. De gift werd onder meer gebruikt voor een nieuwe kerk aan de Maas.

Het gilde leidde hierna een kwijnend bestaan, tot het rond 1641 nieuw leven werd ingeblazen om op te treden tegen rondstropende benden en rovers die de omgeving op het einde van de Tachtigjarige Oorlog onveilig maakten.

In 1881 maakte het gilde opnieuw een dieptepunt door, waarbij zelfs het zilver moest worden verkocht. Acht jaar later kwam het echter weer tot leven, wat verband hield met de opkomst van de schietsport met het geweer.

Tot 1960 functioneerde het Wellse gilde vooral als schuttersvereniging. Hierna werden nieuwe kostuums aangeschaft en trokken de gildebroeders weer rond met trommelaars, vendeliers en klaroenblazers.

 

Het gilde werd in 1893 op de foto gezet.  Het is de oudste foto van de Wellse schutters. De koning prijkt met hoge hoed en koningszilver in het midden. De commandanten droegen een sjerp om hun middel. Links met sjerp en stok is Naat de Riet, de anderen namen zijn niet bekend.


De historie van het St. Antonius Gilde staat uitvoerig beschreven op de website van het Gilde.

St. Vitus Gilde

Het Sint Antoniusgilde was niet het enige gilde dat Well kende. In 1695 werd namelijk speciaal voor de vrijgezelle mannen een tweede gilde opgericht dat zich onder de bescherming stelde van St. Vitus.

Kennelijk was dit een wat vrolijker gezelschap want de leden hadden de verplichting om bij allerlei gelegenheden grote hoeveelheden bier te schenken. Zo schreef het reglement voor dat een nieuw gekozen vaandeldrager een halve ton bier moest weggeven en dat 'krakeel' (ruzie) met een 'vierdel biers' werd bestraft. Wanneer een lid trouwde moest hij het gilde verlaten. Iets wat ook nog eens een halve ton bier kostte.

Maar de leden van Sint Vitus waren niet alleen drinkebroers. Het gilde had ook een voorbeeldfunctie. Het reglement schreef voor dat ze regelmatig de mis bij dienden te wonen. En op vloeken en laster stond een flinke boete. Wie zich slecht gedroeg werd uit het gilde verwijderd. 

Gilde Zilver.

Tijdens de Franse bezetting werd hier in Well een schat verborgen. De toenmalige baron werd door de Fransen verantwoordelijk gesteld voor de inlevering van het zilver van de Schutterij. Het gilde was door de  Franse bezetter verboden. De baron echter metselde het gehele zaakje in de muren van zijn middeleeuws kasteel. Bij de bevrijding van de Nederlanden in 1813 was de baron inmiddels dood en hoe men ook kapte in de dikke muren, het zilver werd -en is nog steeds- niet gevonden. Misschien maar goed ook, want nu is de Schutterij van Well nog rijk, al kan ze het niet laten zien. Een klein deel van het zilverwerk dat niet mee verborgen was, moesten de dappere mannen in 1881 uit geldgebrek verkopen! Dat zilver ligt nu in de donkere catacombe van het Rijks museum in Amsterdam opgeslagen.


 

Behalve molenaar was Hendrikus Michels ook actief in het verenigingsleven en o.a. lid van het Wellse Sint Antoniusgilde en hij werd zowaar in 1897 gildekoning. Het gebruik is dat de koning een koningsplaat laat maken waar zijn beroep in uitgebeeld is. Deze zilveren plaat is versierd met de Michelsmolen.


 

Uit de Limburger Koerier van 05-09-1925.


 

In 1926 was het clublokaal van het gilde bij café Drissen in de Grotestraat. Op zondag 4 juli vierde het gilde groots haar 500 jarige bestaan. Ter ere van dit feest werd er uitgebreid geposeerd voor de fotograaf.

Het uniform van de Schutterij, zoals het gilde toen genoemd werd, bestond uit een witte broek, donker jasje met een uniform pet en een gele sjerp over de rechter schouder. De schutterskoning was in donker kostuum met een hoge hoed en de sjerp om zijn middel.

Op de achtergrond staat de trofeekast met de erekruisen en lauwerkransen van zilver. 

Zittend v.l.n.r. Wim Mulders - Wiel Thissen - Mathias Jans - koning Hen Roosen - Grad Wijers - Sjang Weijs - Hen Driessen.

Staand: Chris Lucassen - Jacob Roosen - Piet Ariaans, met geweer - Puul Lucassen - Bertus Streutjes - Grad Driessen - Mathes Roosen, met geweer - Heintje Peters - Joep Thissen - Wiel Heuren, met trom - Grad Rutter (Grad den Uul).

Te paard:  links Drikus Mulders en Vic Vink, rechts Jan Roosen. 

 


 

Optocht 4 juli 1926. Twee Marechaussees gaan voorop in de stoet.


 

Optocht 4 juli 1926


 

Optocht 4 juli 1926

 

dagblad "Het Centrum" 05-07-1926. 
                   500 - Jarig bestaan van het St. Antonius-Gilde

Oude tradities in eere gehouden

Onze aloude gilden zijn de trots van het Zuiden,de levende getuigenissen vooral van de rotsvaste trouw der Zuidelijke provinciën aan Kerk en godsdienst en gezag.
In oude eenvoudige Roomsche families in Brabant en Limburg is het eerbiedwaardige traditie,dat vaders en zonen van geslacht op geslacht op geslacht leden waren van het gilde, de "schutterij" van het dorp.
Een eeuwfeest van een gilde is voor ons gewest dan ook van eene beteekenis, welke zich beter laat gevoelen dan beschrijven.
Vooral in dezen tijd waarin gewaarschuwd wordt voor het „hellend vlak", nu zelfs in ons Roomsche Zuiden het socialisme invreet, nu vooral zijn de aloude vaandels der gilden, gerafeld en aan flarden van ouderom,van te grootere kostbare waarde, omdat zij ons spreken van Brabants' en Limburgs' trouw en waakzaamheid voor het erfgoed der vaderen.
Zoo werd dan Zondag 4 Juli in het dorp Well het 500-jarig bestaan gevierd van het "St. Antonius-gilde".
Ongeveer vijftig zuster-gilden met de met zilver van den roem omhangen „Koningen" aan het hoofd en de banieren geheven,trokken naar Well op om het feest mee te vieren, dat enorme belangstelling trok,ook van de zijde der autoriteiten.
Voor de groote wedstrijden, zonder welke een rijk en kleurig typisch gildefeest niet denkbaar is,waren medailles geschonken door het Koninklijk Huis, den Commissaris der Koningin in Limburg,Mgr. dr. Nolens, Jonkheer Ruys de Beerenbrouck en tal van andere gildenvrienden.
Eerekruisen en lauwerkransen waren uitgeloofd voor het vendelzwaaien, voor 't oudste eere zilver, 't trommelen en roffelen, de flinkste houding in den optocht, de schoonste vaandels en de kranigste schutters.
De lommerrijke omgeving van het kasteel van Well leende zich gunstig voor de eigenaardige pracht en de plechtigheid rondom het jubileerende St. Antoniusgilde dat in zijn bestaan van vijf eeuwen, in vergeelde documenten en eerbiedwaardige traditie een merkwaardig stuk historie verzameld heeft.
 

Op 06-07-1926 laat de Nieuwe Tilburgsche Courant deze foto van de optocht zien (de dames rechts in lichte kleding staan bij gildehuis café Drissen)


 

In de uitgave van 08-07-1926 toont De Limburger Koerier een foto van het deelnemende St. Petrus & Paulus gilde uit Arcen.


 

08-07-1926 De winnaar vendelzwaaien van het St Willibrordus gilde uit Bakel.


 

Uit dit bericht van 10-05-1928 blijkt dat het gilde erg actief is. ook is er een nieuwe voorzitter gekozen, die destijds president werd genoemd.


 

Limburger Koerier 04-07-1928 


 

Aankondiging van de nieuwe Wellsche Schutterskoning in de Limburger Koerier op 10-07-1929


 

De  Limburger Koerier bericht op 02-05-1929 over het gouden huwelijksfeest van het echtpaar Willem & Petronella Eickmans, woonachtig in boerderij annex café "t Kruufke"in het Elsteren.  Nu  wordt dit pand bewoond door achterkleinzoon Sjaak Eickmans.

Ook het Gilde gaf een eerbetoon aan dit gouden paar.


 

En dezelfde krant bericht op 25-06-1930 dat de Schutterij weer een nieuwe koning heeft. De verkeerd gespelde naam moet Wim Mulders zijn.


 

En dit artikeltje in de Limburger Koerier van 5 juli 1933 bewijst dat dezelfde Wim Mulders een goed schutter was!


 

Limburger koerier van 13-06-1930.


 

Januari 1937. Het Gilde in vol ornaat tijdens de Oranjeoptocht t.g.v. het huwelijk van Juliana en Bernhard. Koning Hen Hagens in het midden en links vaandeldrager Jan van Soest.


 

In 1953 nam de Schutterij, met koning Math Linders (van de Pyloriushof op de Kamp) deel aan een optocht in Weeze.


 

Op de foto gezet in de jaren '50. Voor zover bekend zijn dit v.l.n.r.

Achteraan: Thei Rutten (Bosserheide) - NN - Frits Koppes  (Leuken) - NN - Wiel Rutten (Papenbeek) - NN.

rij 2: met vlag Math Linders (de Kamp) - Wim Peeters (Vissert) - Thei Zegers (de Kamp) - Grad Martens ('t Zand)  - NN - NN - Theo van den Hoef (Bosserheide) NN -Jan Roosen ( Leuken) - Jan van Soest (Papenbeek) - NN.

 Zittend: Math Koenen (Leuken) - Grad Wijers (Moleneind) - Hen Roosen (Bosserheide) - Piet Roosen (Bosserheide) - Toon de Riet (Elsteren) - Grad Klabbers (Leuken)

Trommelaar Rinus Koenen (Leuken) - tambour maître Chris Lucassen (Bosserheide)  en trommelaarJan Koppes (Leuken) 


Aanvullingen / verbeteringen s.v.p. melden via contactformulier.

 

1963. Het St. Antonius gilde in de nieuwe uniformen, met gildepriester Pastoor Theo Driessen en naast hem, erelid Hen Roosen.

Verder v.l.n.r. Wim Peeters -Sraar van Vegchel - Martien Linders - Gert Ripkens - Herman Linders - Wim Denissen - Wim Koppes - Frits Koppes -  Dries Cornelissen - Gert Valckx - Theo van den Hoef - Sjef Wijnen - Toon de Riet - Roel Hendrix - Ger Hebben - Math van Soest - Martien Peters -  Herman Koppes en Jan van Soest.


 

Voorzitter Dries Cornelissen hangt Frits Koppes het koningszilver om. Hij is de kersverse schutterskoning van 1966.


 

Het gilde, compleet met het koningspaar Jan van Soest, bestuur en erelid Hen Roosen, in 1967 bij gildehuis Thom Vink.


 

In 1968 schoot Wim Koppes uit 't Leuken de vogel naar beneden en werd hem de lauerkrans omgehangen. Rechts Jan van Soest, de koning van 1967 met zijn echtgenote.


 

In 1968 was Hen Roosen maar liefst 65 jaar lid van het St. Antoniusgilde.  Namens H.M. de koningin ontving de jubilaris uit handen van burgemeester Huyben een koninklijke onderscheiding in zilver. Als 16 jarige was hij bij de schutterij gekomen, net als zijn vader Jacobus Roosen. Hen stierf in 1974 en was toen 71 jaar gildebroeder.


 

Jantje Hendrix uit de Sterrenbos en Martien Valckx van de Halve Maan in 1971


 

1974, met het koningspaar Gert en Mien Valckx - van Dommelen.


 

Het gilde houdt de wacht bij de kist met het stoffelijk overschot van pastoor Theo Driessen.  De parochianen konden in de kerk van hun parochieherder afscheid nemen.

Pastoor Driessen werd geboren in Tegelen op 27 nov. 1911 en stierf te Venlo op 16 jan. 1976. Hij was pastoor in Well van 1961-1972

(links met de klok mee):Jantje Kessels - Jac Kessels - Herman Mulders - Martien Linders - Henk Roosen en Piet Zegers.

 

De volgende wacht bij de overleden gildepriester: Toon de Riet, het koningspaar Nel en Joep Arts - Ripkens met daarachter Ger Rutten. Rechts: Gert Hagens - Karel Roosen en Sraar van Vegchel.


 

Op 2 juni 1979 openen de "bielemannen"de grote toegangspoort van kasteel Well, zodat burgemeester Meijer van  de gemeente Bergen de Vituskermis kan openen. De kermis, een oud gebruik, was eenmalig weer in het leven geroepen, om geld te verzamelen voor de Wenen reis van het Jeugdkoor.


 

Drie jubilarissen met hun echtgenotes op de vrije gilde dag op 30 juni 1985. v.l.n.r. Frits Koppes & echtgenote - mevr. van Soest met echtgenoot Jan - mevr. de Riet & echtgenoot Toon.

Frits en Jan waren 60 jaar lid en ontvingen de vergulde speld. Toon kreeg het zilveren schild vanwege 40 jaar trouwe dienst bij het gilde.

Uit handen van burgemeester Meijer ontving voorzitter Gert Valckx namens het gilde die dag ook de Koninklijke erepenning vanwege het 550 jarig bestaansfeest.


 

Vrije gildedag 1985 op de kasteelgaarde: De opmars van veertig verenigingen was een luidruchtige en zeer indrukwekkende gebeurtenis.


 

Op 17 januari 1992, rukte het St. Antoniusgilde in vol ornaat en met slaande trom uit. De dopeling Geert, zeven dagen jong, is namelijk een koningskind. Zoontje van het koningspaar dat samen met de gildebroeders en zusters op 17 jan, de naamsdag van de H. Antonius , het traditionele St. Tunnesfeest viert. Papa Piet Zegers behaalde op 1 mei 1991 de Koningstitel met vogelschieten.

Koningin Gertie, droeg de kleine Geert naar de St. Vituskerk en daar werd hij gedoopt door de gildepriester pastoor Maessen. Voor koningskind Geert was een doopjurk gemaakt van hetzelfde stof als de koninginnejurk van mama. De doop van een koningskind op de naamdag van de H. Antonius is een primeur bij het eeuwenoude gilde.


 

Elk jaar is er traditie getrouw koningsschieten op de gaarde van het kasteel. Er was volop belangstelling van de Wellse jeugd. In die tijd ging je dan ook naar de gaarde kijken als je verder niets te doen had.....

Zo ook HIER in 1962.