Kermis

Onstaan van de kermis.

Kermis komt van het woord kerkmis, een mis bij de inwijding van een nieuwe kerk. Bij elke inwijding van een kerk hadden de mensen vrij. Het bijwonen van de mis was verplicht. Geen probleem, want je kon er een aflaat mee verdienen. En waar volk komt, is nering en komt de speelman mee. En de vuurspuwer, de googelaar, de vioolspeler. Ieder jaar werd de inwijding grootser gevierd en op zeker moment kwam de aandacht meer te liggen op wat er buiten dan in de kerk gebeurde. Zo onstond kermis.


 

Kermis ien Well Video

 


 

Kermis in Well.

Het laatste weekend van augustus ( tegenwoordig van vrijdag t/m dinsdag) viert Well haar jaarlijkse kermis op het plein in de Grotestraat en in de diverse dorpscafé's en zaal. De kermis werd in vroegere jaren gehouden rond 15 juni, het naamfeest van St. Vitus, de patroonheilige van ons dorp. Maar omdat het in juni een drukke tijd is met de oogst binnenhalen en andere werzaamheden, heeft men dus de kermis verplaatst naar de laatste zondag van augustus.

Veel mensen zijn nog steeds lid van de spaarkas in een van de plaatselijke café's. Op kermis-vrijdag kan de enveloppe met gespaard kermisgeld bij de kastelein opgehaald worden. Een keer per jaar wordt de rente van het geld verteerd op het spaarkasfeest. 

Dagen van te voren was men in huis bezig met de z.g. kermispoets, een speciale schoonmaakbeurt , er kwamen immers kermisgasten. Ook de tuin werd extra aangeharkt en zelfs de stallen bij de boeren zagen er tip top uit. Het bezoek kreeg een rondgang door huis, erf en het vee moest bezichtigd worden. Ook werd er voor een uitgebreide warme maaltijd gezorgd. Vlaai werd gebakken en voor 's avonds bij de broodmaaltijd maakte men grote koude schotels. Bleven er gasten slapen, dan deden ze dit op een z.g. kermisbed. Er werd een canapé voor gebruikt of matrassen werden op de grond gelegd.

De mensen 'hielden' dan echt kermis, het was vaak de enigste keer in het jaar dat je uitging en bezoek kreeg. Op zondag was je eindelijk Kermis-verreg, klaar dus voor het feest. Eerst werd er Sacramentsprocessie gehouden na de hoogmis en daarna gingen de café's open. Op zondag werd niet gedanst. Maandag, dinsdag en woensdag van 10.00 uur tot 14.00 uur werd er matinee gehouden. Van 14.00 tot 17.00 uur was er verplicht sluiten! Iedereen kreeg zo de gelegenheid om thuis te gaan eten. Veel Wellenaren, die dat niet zagen zitten, togen na de middag naar de kermis in Wemb, net over de grens.


 

Kermiszondag in 1925. Rechts staan de kermiskraampjes klaar, maar eerst is er nog Sacramentsprocessie...


 

Kameraden op weg naar het Matiné in café-zaal Walaria met Wellse kermis in 1959. Op de achtergrond de winkel van Drikka Rutter in de Grotestraat.

Ai met Karel Peters en Jan Hendrix, (die later zou emigreren). Nog net te zien: Sraar van Sjang van Vegchel.


 

De stamgasten van de ronde tafel bij café "Walaria" in 1983.

v.l.n.r. Vic Timmermans - Ger Reijnders - John Eickmans - Gerrit Baltissen - Sraar Klabbers - Ger Reiniers (Mr. Pike) en Sraar van Opbergen.

De kermis op het plein startte om 14.00 uur. 

Vertier was er van de firma Verstappen uit Uden. In plaats van de huidige botsauto's stonden er schuitjes ("schuutjes", zie foto): Je probeerde zo hard te schommelen, dat je boven het zeil raakte. Deze familie Verstappen staat tot heden nog steeds op de kermis met de derde en vierde generatie.

Palmen Gradje uit Siebengewald verkocht jarenlang paling, makreel en andere soorten vis in zijn kraam, die dan, eerst bij Wiel Linders voor de deur, en later aan de Kasteellaan nabij zaal Klabbers stond. Toon van Wiel Linders vertelde, dat hij van zijn vrienden het rijkste was met de kermis. In zijn vroege jeugd had hij een "baantje" gekregen van Palmen Gradje. Tonny moest de straat schoonhouden rondom de kraam en kreeg daar maar liefst 5 gulden per dag voor!  Zijn vriendjes moesten destijds met enkele kwartjes per dag zien rond te komen....

In vroegere jaren was het een traditie om op woensdag, als teken dat de kermis was afgelopen, een kermispop te verbranden. 

In de jaren zijn veel attracties aangepast aan de tijd. De carrousel was tot  2010 nog steeds dezelfde als in vroegere jaren, maar is nu ook vervangen door een moderne uitgave. Vrijdagavond  beginnen de attracties op het kermisplein te draaien. 


 

Bèr en Ela Simons-Elbertse, gefotografeerd vanaf hun huis met Wilma en Hans, kermis 1955. Links de "schuutjes".

Een eeuwenoud kermisversje:

"Slecht is het dorpje, waar en wis,

  Waar het niet eens kermis is.

  Kermis, kermis moet er wezen,

  Kermis moet ook zijn geprezen.

  Want de ware kermisvreugd

  Maakt den mensch eerst regt verheugd".

Een ander rijmpje verklapt ons, waar tegelijk met Well nog meer Kermis wordt gevierd:

"Op de laatste zondag van August

viert men kermis naar hartelust

te Well en te Weem,

te Hassum en Veen,

te Sambeek en Mook

en te Broekhuizen ook."

Met Weem is het naburige Duitse Wemb bedoeld en met Veen het bij Xanten gelegen dorp van die naam. 

Gezegdes:

Van een koude kermis thuiskomen - Teleurgesteld worden.
Als je de stilte uit Kerstmis weghaalt, houd je een kermis over - Een minder bekend en meer stichtelijk gezegde, waarvan de betekenis voor zich spreekt.
Het is kermis in de hel, de duivel heeft kermis en Het is duiveltjeskermis - Gebruikt bij regen en zonneschijn tegelijkertijd.
Het is daar kermis - Daar wordt flink ruzie gemaakt.
Het is niet overal kermis waar het vaantje uitsteekt - Niet alles is zoals het op het eerste oog lijkt.
Zij verstaan als twee dieven op de kermis - Zij kunnen bepaald niet goed met elkaar opschieten.
Een bonte kermis - Een kleurrijke situatie, een dolle boel.


 

 

Maakten de huisvrouwen vroeger de schotels zelf, in de moderne tijd van de jaren '80 werden voor de kermis de bestellingen gedaan. De befaamde koude schotels van Wil Schonenberg, gingen als zoete broodjes over de toonbank..... Voor Wil en haar personeel betekende dat vaak: de hele nacht doorwerken.

Dat gold overigens ook voor o.a. de bakker, de groenteman en de slager.

Wellse gezegdes:

Aachterum is kermes: Kom maar achterom, want de voordeur is op slot.

Zien keuntje haj kermes! : Hij kreeg flink voor de broek!

Al ston d'r kräöm, 't is nie aldaag kermes : Hou bij alles maat, ook al is er overvloed.

Kermeskaost:

Kermis kost is goed eten.  Heel vroeger dikwijls bestaande uit aardappelen met snijbonen en witte bonen (witte keuntjes ien 't gras) en een flink stuk gekookte ham ( "gekokte scheenk"). Als toetje: Riestepap mit zwarte proeme.

Ook begon men de warme maaltijd met lekkere kermissoep. Dit was soep getrokken van een flink stuk niet te mager rundvlees. Want op de soep moesten grote vetogen drijven. In die soep zaten mergballetjes, gemaakt van merg, beschuiten en eieren. Het soepvlees zat er niet in, dat werd gebruikt voor de koude schotel.....

Een kermesbed is een noodbed, vroeger voor de kermisgasten.

Kermesvreejer: Meisje of jongen waarmee men gedurende de kermis uitging en kermis vierde.

Enne kermesvreejer en enne mop, die ette duk zemar ôp!

KERMISPOP:

Deze vriendengroep heeft de kermispop anno 1948 gemaakt, die op woendagavond werd verbrand, als teken dat de Kermis was afgelopen.

 De namen en meer info over deze foto vindt u onder Kermis 1948