Elsteren

Het dorp Well had de gehuchten Wellerlooi, Knikkerdorp, Elsteren, Kamp, Leuken, Heikant en Bosscherheide.

Onder deze titel verscheen op 27 november 2011 een boek over de geschiedenis van het buurtschap Elsteren en het dorp Well. Martin Philipsen uit Beek en Donk, getrouwd met Mia Rijs die in het Elsteren op de oude boerderij Gulickshof is geboren, heeft in de afgelopen jaren onderzoek gedaan naar de geschiedenis van deze boerderij en het buurtschap Elsteren. 

Gulickshof heeft een interessante en onverwachte geschiedenis. Een dergelijke hofstede in de nabijheid van het machtige kasteel Well zou gemakkelijk tot de conclusie leiden dat de geschiedenis daarvan parallel zou lopen met die van het kasteel Well, maar niets is minder waar. Kasteel en boerderij gingen ieder hun eigen weg in de geschiedenis en pas in het begin van de twintigste eeuw kwamen de wegen bij elkaar om na tien jaar weer uit elkaar te gaan. De eerste vermelding van deze boerderij staat in een oorkonde uit het jaar 1251. De boerderij is via de families van Straelen, van Mirlaer en van Berenbroic rond 1450 in handen gekomen van de familie Van Loe van Schloß Wissen bij Kevelaer. De boerderij werd in die tijd 'tho Valstegen' genoemd. De familie van Loe bleef eigenaar tot 1575. Daarna wordt de familie van Gulick eigenaar, vandaar Gulickshof. Nadat de boerderij door vererving verdeeld was geraakt, kocht Derick Peters rond 1760 alle delen achtereenvolgens op. Nazaten van hem bleven er wonen tot 1893, toen de boerderij met de daarbij behorende grond verkocht werd aan het Kasteel van Well. Pas in 1915 kwam Gulickshof weer in particuliere handen. Frans Rijs werd de eigenaar. Naast Gulickshof komen ook de andere in het Elsteren gelegen huizen uitgebreid aan bod. De meeste huizen zijn aanwijsbaar ouder dan 1750. Een huis is al voor 1810 gesloopt en een drietal aan het eind van de negentiende eeuw. Na de oorlog zijn er een zestal nieuwe woningen bij gebouwd. In dit onderzoek is nagegaan wie de eigenaren waren, welke families er gewoond hebben en welke relaties er allemaal tussen die families bestaan. Een en ander is rijk geïllustreerd met genealogische schema’s en foto’s van die families.

UPDATE: Het boek is inmiddels uitverkocht, maar is iedere donderdag in te zien bij het Archief  tussen 10.00 - 12.00 uur in de Buun.

Bladzijde 19 uit het boek 'Van tho Valstegen tot Gulickshof'. In 1967 liet pastoor Theo Driessen de akte aan Martin Philipsen en zijn a.s. bruid Mia Rijs zien en hij vertelde over de oude boerderij. Dat was de eertse aanleiding om later dit boek te schrijven. 

De naam zou samengesteld zijn uit  'Elster en Rode'. ELSTER zou betekenen moerassig gebied en RODE: ontginning, omgeploegd land. De naam kan ook afgeleid zijn van de els. Deze boomsoort komt algemeen voor in moerassige gebieden. Als je deze boom doorzaagt kleurt de stam oranje-rood.

Het is dus moeilijk na te gaan waar de naam precies vandaan komt, maar de eerste vermelding is al in 1251 (Anno domini millesimo CC quinquagesimo primo), wanneer de weduwe Mechtildis van Geijsteren en haar zoon Ludolf, advocaat te Straelen, een rente schenken van dertig Keulse denarieën uit hun goed Elster te Welle, aan het klooster ter Bethlehem in Doetinchem.

In het oudste cartularium (middeleeuws register van akten en oorkonden) van Well is in 1447 sprake van 'Elslar'.

Detail van een kaart uit 1813

De online kadastrale kaart van Well. 

Detail van de Rivierenkaart in 1849.

04-11-1865. Twee bouwhoeven te koop in 't Elsteren.

12-10-1867. Grondverkoop op het Kesseling.

24-06-1871 Grasverkoop - Elsteren

Hoeve 'De Keseling'.

Als je vroeger vanuit het dorp via de Nicolaasstraat richting het Elsteren ging passeerde je eerst de inmiddels verdwenen Liensebrug. Een paar honderd meter verder stond het eerste huis: De Keseling. Het gebied daar heette "Op het Kesseling". In dit pand woonde de familie Theodoor en Gertrudis Derckx - de Rijk. Ze hadden 14 kinderen, waarvan er zeven vroeg stierven. In 1932 kwam het pand in bezit van Dr. Richard Wolters, eigenaar van kasteel Well. Het huis is in beslag genomen als vijandelijk vermogen door de Nederlandse Staat, Wolters was immers een Duitser. Na WO II op 12-04-1949 werd het pand en 12 roei grond te koop gezet en op een veiling verkocht aan Wim en Dien  Eikmans - van Dijk. Later is deze boerderij afgebroken en is er een nieuw huis gebouwd op het adres Elsteren 4.

Het nieuwe huis van de familie Eikmans-van Dijk.

Café-boerderij 't Kruufke in 1935.

Handrie Eickmans nam in 1920 deze woning over van zijn ouders Willem en Petronella Eickmans-van de Munckhof.  Hij had als bijnaam Kruufkes Handrie. Later bewoond door zoon Huub en weer later door kleinzoon Sjaak Eickmans. Huidig adres Elsteren 3.

In het Elsteren staat een oude boerderij centraal met de naam Gulickshof, vernoemd naar de toenmalige laatmiddeleeuwse eigenaren Van Gulick.

De Gulickshof geldt als de oudste boerenhofstede in Well.

Voor de boerderij heeft een oliemolen gestaan, waar olie geslagen werd. Hiervoor waren in de kelder, waarvan de muren zo’n 75 cm. dik zijn en die een prachtig kruisgewelf heeft, diverse stutten langs de muur aangebracht, waar de olievaten werden opgeslagen.

 In 1938 kwam de familie Wim Rijs-Heijligers hier te wonen. 

Nieuwe Venlosche courant 09-05-1924. Jan Groenen gaat in het Leuken wonen en verkoopt de boerderij aan Jan Swemmers.

Notarieel protocol Vierlingsbeek19-05-1925 : Peter Johannes Groenen, landbouwer te Well verkoopt voor f 1.222,50 aan Peter Johannes Swemmers Jacobuszoon, landbouwer, wonend op het Zand onder Well een huis, stal, schuur, tuin en bouwland te Well sectie F 1759, 1760, 3043 en 3044.

11-07-1925: Jan Mathijs Groenen, arbeider te Well gehuwd met Maria Elisabeth Rutten verkoopt voor f 1.200,- aan Peter Johannes Groenen, arbeider te Well een huis, erf, bouwland, hakhout en heide onder de gemeente Bergen sectie F 949, 993, 2488, 3334, 3335 en 3336.

De nieuwe woning op Elsteren 5 waar de familie Jan Swemmers woonde.

In 1949 is de oude boerderij die er eerst stond onbewoonbaar verklaard en is deze woning gebouwd. Zie ook pagina familie Swemmers-Janssen

Dagblad voor Noord-Limburg 03-05-1958

Piet en Betje van de Beuken kochten in 1958 het pand Elsteren 11. Daarvoor hadden ze in Castenray, Ysselsteijn en nog een jaar in Millingen gewoond. Voorheen woonde hier de fam. Jacobus Theunissen. (bijnaam Kèrsen Joep). Theo Laarakker maakte deze foto op 02-06-1977.

Ten tijde dat de familie Derickx hier woonde (1800 en eerder) heette deze boerderij "Burgershof".

Uit de krant van 17-02-1866.

In 1867 werd boerderij de Baand verkocht aan Michiel Achten, die het weer doorverkocht aan zijn broer Peter. Deze woonde er tot aan zijn dood in 1908. Daarna kocht Giel Koppes de boerderij met de percelen grond. In 1926 stond ook deze boerderij onder water en moest de familie Koppes evacueren.

In 1942 lieten Giel en Nel Koppes deze nieuwe woning bouwen op het Elsteren 8. Daarvoor stond er een boerderij die men ook "De Bond" noemde. Deze oude hoeve is gesloopt. Het echtpaar had de bijnamen Bondse Giel en Bondse Nel.

Dagblad voor Noord-Limburg 03-04-1951.

Overstroming in 1995. Telkens als de Maas ver buiten de oevers treedt is het Elsteren niet meer bereikbaar over de weg. Slechts met een roeibootje is de bebouwde kom in de Grotestraat bereikbaar. Rechts vooraan ligt hoeve 'de Bond'.

1995. Ondanks keihard werken en alle getroffen voorzorgsmaatregelingen kwam de bloemenkas na 13 maanden voor de tweede keer onder het Maaswater te staan. Het was een bizarre tijd voor de familie Huibers-Janssen. In 1998 werd de Kezeling door Jan en Katelijn Huibers verkocht. Het gezin verhuisde naar de Nicolaasstraat.

Woningen in het Elsteren met huisnummers. Foto's MaTiKo.

Komend vanaf de Elsterendijk sluit de weg door het Elsteren aan op de Nicolaasstraat.

 De chrysantenkas van de Kezeling in 2009, als de avond valt.

Voorjaar 2010 in het Elsteren met een hoge bloeiende Meidoornhaag.

Zie ook: pagina bewoners Elsteren.