De Grote Waaij - Waey - Waai - Wèj

Dieven in de nacht.
De Grote Waaij was een landhoeve, bierbrouwerij, jeneverstokerij en herberg met logement.
In de eerste jaren van de Franse tijd werd van het logement vooral gebruik gemaakt door voerlieden, die hier halt hielden.
Op zekere avond, rond het jaar 1800, werd de dienstbode bestolen door een aantal dieven, die in de nacht voor de Wellse herberg verschenen, met zwepen knalden, zoals de goed bevoer lieden uit Nijmegen dat altijd deden.
De géén kwaad vermoedende dienstbode, die nog niet naar bed was, opende de deur, maar werd terstond aan handen en voeten gebonden en met een prop in de mond ter aarde geworpen.
De reeds slapende bewoners ondergingen hetzelfde lot en alles werd geplunderd.
De daders heeft men nooit kunnen achterhalen.

( Verhaal opgetekend door Kapelaan Janssen in 1886)

De bewoners:

Na de Franse tijd werd de hoeve aangekocht door Leonardus Peters * Wanssum 09-12-1769 †Well10-01-1806. Hij was in 1791 getrouwd met Maria Petronella van Switten  *Grubbenvorst 15-11-1759 †Well15-03-1843.

Dit echtpaar had twee kinderen, waarvan de zoon De Grote Waaij overnam. 

 Petronella Antonia Peters *Well 13-06-1798. 

 Gerardus Jacobus Peters *Well 12-04-1800 †Well 26-12-1868. 

Mechelina Hendrica Peters - Cremers (1813 - 1898). Gehuwd  op 05-11-1840 met Gerardus Jacobus Peters *Well 13-04-1800 †26-12-1868. Gerardus was weduwnaar van Maria Gertrudis Smits †30-10-1839.

Kinderen van Gerardus en Maria:
1 Leonardus Hubertus *Well 02-12-1832 †Afferden 28-03-1896. 
2 Johannes Jacobus    *Well 24-01-1835 †Well 05-08-1858. 
3 Peter Antoon             *Well 03-12-1836 †Well 20-02-1909 
4 Henricus Franciscus  *Well 11-08-1838 †Well 09-05-1839 

Kinderen van Gerardus en Hendrica:
5 Gerardus Johannes Martinus       *Well 01-09-1841 †Well 28-05-1883.
6 Peter Jacobus                               *Well 19-09-1842 †Hommersum (Dld)13-04-1900  
7 Cornelia Maria Petronella             *Well 02-09-1843 †Well 06-06-1869.
8 Johannes Ludovicus                     *Well 12-03-1845 †Broekhuizen 25-01-1903.
9 Anna Gertrudis                              *Well 22-05-1846 †Wanssum 17-04-1897 
10 Franciscus Hubertus                   *Well 04-09-1847 †Well 12-07-1925. 
11 Sigbertus Antonius                      *Well 10-09-1849 †Well 12-01-1896. 
12 Petronella Filomana Hubertina   *Well 22-12-1850 †Well 22-12-1850 
13 Petronella Christina Hubertina    *Well 20-04-1852 †Swolgen 15-02-1912
14 Jacoba Catharina Bernardina     *Well 07-03-1854 †Winternam (Dld)

 

Zoon Frans nam de Grote Waaij van hen over.

De zoon van Peter Antoon was Gerard Peters, rentmeester van kasteel Well en van 1904-1918 burgemeester van de gemeente Bergen (Limburg)


 

Petronella Christina Hubertina Peters *Well 20-04-1852 †Grubbenvorst 15-02-1912. 

Dochter van bovenstaande moeder Peters-Cremers.


 

Anna Gertrudis trouwde op 30-10-1872 in Wanssum met Gerardus Wilhelmus Hubertus (Gerard) Tax.
Het kerkelijk huwelijk vond plaats op 05-11-1872.
Gerard Tax  *Well 13-03-1832 †Wanssum 16-02-1890, zoon van Engelbertus Tax en Johanna Maria Elisabeth (Maria) de Rijck. Gerard was weduwnaar van Johanna Maria Beckers (1815-1872), met wie hij trouwde op 17-07-1852 in Bergen (L).                 


 

Uit een verhaal in de Nieuwe Venlosche Courant 21-07-1927


 

Het gezin Frans Peters - Peeters van de Grote Waaij. v.l.n.r. Gerard (gehuwd met Elisabeth Derks) - Maria (gehuwd met onderwijzer Piet Arts) - Jan (Pater Canutus)

Franciscus Hubertus Peters (Bierbrouwer) *Well 04-09-1846 was op 13-05-1876 getrouwd met Johanna Christina Peeters *Vierlingsbeek 02-01-1844.


 

Het oude gebouwencomplex ligt vlak aan de Rijksweg / Kevelaersedijk en heeft in de loop der jaren al veel veranderingen ondergaan. Het is later omgebouwd tot een klassiek horeca pand.

Vroeger was het een "deftige huizinge" van adelijke families, zoals kapelaan M.J. Janssen van Well in de Maasgouw van 1886 schrijft. Aan dit artikel ontlenen we de volgende gegevens over "De Grote Waai" of ook wel kortweg "De Waai" genoemd. Oudtijds kwamen ook de volgende namen voor: "Hof ter Waaijen", "de Waaije",  "de groete Waijsen Hof" en "De Waije". Al deze namen zijn gebaseerd op de aanwezigheid van "ééne wade", "wadde" of  "wed" (in het latijn: vadum) een ondiepte, waar men beesten liet drinken.


 

"Groote Waai" met rechts de beugelbaan.


De landhoeve:

"De Waaijenhof" wordt al genoemd in 1599. Zij was toen eigendom van de oude regentenfamilie van Ooijen uit Venlo. De Grote Waaij was in vroeger jaren ook in gebruik als logement, waar voerlieden met hun paarden konden overnachten.

Leonardus Peters, geboren 08-08-1769 te Wanssum, kocht na de Franse tijd 'De Groote Waaij'. Tot ca.1900 bleef dit het stamhuis van de familie Peters.

DE GROOTE WAEY en DE KLEINE WAEY,
In de uitgave van september 1919  van het maandblad de Maasgouw schrijft zijn kleinzoon, de op de Grote Waaij geboren en getogen Gerard Peters, ( Rentmeester van kasteel Well en tot 1918 burgemeester van de gemeente Bergen) :

Hierbij moeten wij opmerken dat in den laatsten tijd in officieele stukken en bekendmakingen — ook op het kadaster — maar steeds geschreven wordt Groote en Kleine WEIDE. Deze schrijfwijze is absoluut verkeerd en ik wil een bescheiden poging wagen de verminking te herstellen. De wijze, waarop die naam in het Wellsche dialect wordt uitgesproken, geeft duidelijk aan, dat hier niet WEIDE is bedoeld. Het Hollandsche „aai" wordt hier uitgesproken „èj" , zoo in: krèj (kraai); wèjen (waaien); mèjen (maaien).
Men zegt daarentegen; weide, eik, leiden, breien, enz.; in den volksmond heeten de genoemde hoeven : de Groote en Kleine Wèj,  het is dus beslist onjuist van „Weide" te spreken.

Foute benaming:

Veel mensen weten niet eens dat deze weg een naam heeft, er is geen straatbordje. Maar Gerard Peters zou zich omdraaien in zijn graf als hij wist dat de gemeente Bergen de weg vanaf de splitsing Grotestraat (bij de brug) via de Mariakapel naar de Rijksweg officieel de naam 'Weideweg"  heeft gegeven in plaats van b.v. Waaijseweg. 


 

ca. 1910. Paula Jenneskens heeft Bombarie bier geserveerd aan haar gasten.

Verdere bewoners:

In 1888 kwam De Grote Waaij in het bezit van de familie Jenneskens, die hier drie generaties lang heeft gewoond. Het echtpaar Theodorus Hubertus Jenneskens en Maria Louisa Huberdina Henckens woonde met hun 8 kinderen in Wanssum. Op 30-05-1888 verhuisde het gezin - inclusief de moeder van Theodorus, Johanna Jenneskens Daemen -  naar Well, naar een boerderij die tevens brouwerij was. De twee jongste kinderen werden in Well geboren. 

Theodorus had zes zoons die van hun vader leerden wat hard werken was. Ze gingen met vader mee naar een aangekocht perceel woeste grond in het Wellsmeer om daar te ontginnen. Daarin zijn ze goed geslaagd want uit de inventarisatie bij de deling bleek, dat de grond die bij de "Groote Weide" hoorde, - samen met de ontgonnen grond - een oppervlakte van 140 ha. bestreek. De veestapel bestond uit 22 koeien en 6 paarden.   

Aan het begin van WOII  was het complex alleen nog in gebruik als boerderij. Zijn vader Theodorus was al lang geleden in 1915 gestorven en Sef Jenneskens werd door zijn dood in 1944 opgevolgd door zoon Louis als eigenaar van het pand.



 

Rechts Jozef (Sef) Jenneskens met naast zich zijn jongste zus Paula ( 1888 - 1975 ) daarnaast zijn jongste broer Frans (1892 - 1981 ) en links Frans Zegers.

Frans emigreerde later naar de USA. Paula trouwde op 06-11-1916 met de bakker Gerardus Jacobus Berkens. Sef trouwde op17-04-1917 met Tilla Pennings uit Kessel. Zie pagina Jenneskens-Pennings

Op de achtergrond de beugelbaan van "de Groote Waaij" waar het met name zondagsmiddags druk was en veel jongelui uit Well de beugelsport beoefenden.


 

De bierbrouwerij:

De bierbrouwerij, die hier was gevestigd, was in bedrijf tot 1923 en ook in de herberg kon men terecht tot 1929. Men brouwde het merk "Bombarie" bier.


 

In deze grote ruime gebouwen was de brouwerij gevestigd.


 

Opname uit de jaren '30. De gebouwen waren in carrévorm geplaatst met als centrum de binnenplaats, die zo ruim was dat er grote bomen konden groeien. 


 

Gedeelte uit het verslag van de gemeenteraadsvergadering in de krant van 02-07-1935

Met het Heilige Huisje wordt de Maria kapel bedoeld.


 

In deze vleugel waren de stallen ondergebracht.


 

Boerderij "De Groeëte Wèj", zoals men ze in Well noemde.


Horeca:

In 1962 verkocht Louis Jenneskens de Grote Waaij en werd het complex aangekocht door  H. Timmermans uit Heijen, die het weer doorverkocht. De gebouwen zijn daarna fraai gerenoveerd en er kwam een Hotel-Restaurant in. Dit werd gerund door fam.de Boer, Sprinkhuizen. Nu zijn de huidige eigenaren Stephan & Nellie Neijenhuis, die het Hotel Restaurant anno 2010 hebben veranderd in: Bed & Breakfast - Gasterij - Feesterij "De Grote Waaij".

Branden:

Ook wordt melding gemaakt van enkele grote branden, die de gebouwen gedeeltelijk hebben verwoest. Dit gebeurde o.a in 1727, 1869 en 1937.

In 1966 is er door een hooibrand op de bovenetage van het voorhuis, veel schade ontstaan. Na deze brand is men begonnen met een grote renovatie en kreeg het pand het huidige aanzien.


 

In de jaren '60 heette de Grote Waaij:  "Auberge van den Boer".  Bert en Joke van den Boer - Slingerland runden de zaak. 


 

De gebouwen en de vorige eigenaar Louis Jenneskens na de brand in 1966.


 

Een blik in de keuken van Auberge van den Boer in 1965


 

Loes Smits uit de Grotestraat was destijds werzaam bij de Auberge.


 

Loes Smits als oppas met Sandra en  Noud van den Boer, die in deze "Wellse periode" geboren werden. 

Noud van den Boer zwaait nu als vierde generatie de scepter over het catering - familiebedrijf  'Maison van den Boer' in Vegchel. 


 

Joke van den Boer-Slingerland aan het werk in de bediening.


 

De Grote Waaij in 1968


 

Auberge "de Grote Waaij " in de tijd dat familie Sprinkhuizen het horeca pand runde.


 

VVD'er Aad Sprinkhuizen was een aantal jaren raadslid in de gemeente Bergen en kreeg in april 1978 op de Grote Waaij bezoek van Vicepremier Hans Wiegel.


 

Interieur van Hotel - Auberge De Grote Waaij op een ansichtkaart.


 

Auberge De Grote Waaij op een ansichtkaart in de jaren '70


 

Uit de Telegraaf van 11-11-1982


 

Uit het Limburgs Dagblad van 08-05-1992


De huidige eigenaren zijn Stephan & Nellie Neijenhuis, die het Hotel Restaurant anno 2010 hebben veranderd in: Bed & Breakfast - Gasterij - Feesterij "De Grote Waaij". 

Het Bombarie Bier is anno 2012 weer terug op de plaats waar het ooit is gebrouwen. Het receptuur is nauwelijks aangepast en mede dankzij Brouwerij de Raaf te Heumen is het weer mogelijk om te genieten van een Heerlijk Bombarie Pils en ook een donkere variant, die kruidiger en zwaarder is.