Kapellen, Weg- en veldkruisen

Deze grote en kleine monumenten zijn tekenen van volksgeloof en devotie en vooral in Limburg en Brabant werden ze al eeuwenlang in iedere glooiing van het landschap en bij haast iedere splitsing van wegen geplaatst.

Direct aan de weg, zodat er de hele dag mensen passeerden, soms verscholen in het veld zodat er maar af en toe een toevallige voorbijganger bij stil stond.

Kruisen worden in eerste instantie onderverdeeld in "wegkruisen en veldkruisen". Wegkruisen staan in de bebouwde kom en veldkruisen buiten de bebouwde kom. Ook de kapellen kunnen onderverdeeld worden in in wegkapellen en veldkapellen (zelfde indeling als bij de kruisen).

De eigenaar van een kruis of  kapel is in principe de eigenaar van de grond waar het object op is geplaatst. Dit kan zijn het Rijk, de Provincie of de Gemeente. Maar ook particulier eigendom komt voor zoals de Rochuskapel en de Mariakapel aan de Knikkerdorpweg. Soms zijn kerkbesturen, vereniginen of stichtingen de formele eigenaar.

En altijd nog worden er bloemen geplaatst, kaarsen aangestoken en wordt er gebeden.
 

De kruisen en kapellen markeren bijzondere plaatsen in het landschap, een teken dat de mensen door de eeuwen heen vanuit hun geloof reageerden op voorvallen in hun leven.


 

Zo kennen we o.a. grenskruisen, hagelkruisen, veldkruisen, onweerskruisen, wegkruisen, moordenaarskruisen, ongelukskruisen, Maaskruisen enz. enz.

Een hagelkruis is het gemakkelijkste te omschrijven als een type veldkruis dat geplaatst werd om boze geesten af te weren, zodat gewassen niet door hagel beschadigd zouden raken. Soms vond bij de hagelkruisen brooduitdeling aan behoeftigen plaats, terwijl een dergelijk kruis ook een halteplaats voor een processie kon zijn. In de loop van de geschiedenis heeft meer dan eens een zware hagelbui in de zomer grote schade veroorzaakt aan het koren op de velden. De landbouwers richtten daarom dikwijls een veldkruis op om God te vragen hen een dergelijke ramp te besparen.
Één hagelbui kon immers al het werk, dat een jaar lang aan de akker besteed was, teniet doen. Door één hagelbui kon het voedsel voor de hele lange winter verloren gaan zodat er armoede geleden werd op de boerderij.
Maar bleven de gewassen op de velden gespaard en kon de landbouwer de oogst veilig in de schuren opbergen, dan versierde hij uit dankbaarheid het hagelkruis bij zijn akker.

Vaak zijn kapelletjes tegen een bepaalde ziekte toegewijd aan een speciale Heilige.

In de Gemeente Bergen staan 31 van deze monumentjes, waarvan meer dan tien in ons dorp Well.


 

Stichting Kruisen en Kapellen gemeente Bergen Lb.


Geruime tijd bestonden er plannen bij enkele personen in de gemeente Bergen om met vereende krachten deze monumentjes voor het nageslacht proberen te behouden. Op 28 april 1983 werd hiervoor de 'Stichting Kruisen en Kapellen gemeente Bergen Lb. opgericht. Het doel van deze stichting is een bijdrage te leveren aan de restauratie en het onderhoud van de kruisen en kapellen in de vijf kerkdorpen. Het was een gelukkig initiatief want sommige oude wegkruisen en veldkapelletjes waren in verval geraakt en waren dringend toe aan een grondige restauratie, wilden zij voor het nageslacht behouden worden.

De eerste voorzitter van deze stichting was Jan Daemen (overleden in 2002) uit Bergen, in 1998 opgevolgd door Theo Simons uit Aijen. Vanaf de oprichting was Mia Ummenthum-Coppers de secretaris. De eerste penningmeester was Frans Wijnhoven (overleden in 2001) uit Bergen die later opgevolgd is door Chris Roelofs † uit Siebengewald. Leden van het stichtingsbestuur tot in 2018 waren Joos van Ooyen, Clemens Driessen, Theo Welbers, Ton Peters en Oos Vink uit Wellerlooi (overleden in 2011). 

Na 35 jaar vormde zich medio 2018 een nieuw bestuur om de stichting weer nieuw leven in te blazen en deze vrijwilligers gaan het achterstallig onderhoud wegwerken.

Voorzitter:            Jos Schoenmakers uit Nieuw Bergen 

Secretaris:            Anita Baken uit Wellerlooi

Penningmeester: Ton Peters uit Bergen

Leden: Theo Welbers (Nieuw Bergen) - Antoon Derksen (Afferden) - Piet Koenen (Siebengewald) - Rogier van der Werff (Well)

Contact adres: Anita Baken, Looierweg 2, 5856 AW Wellerlooi

Calamiteiten melden bij: Jos Schoenmakers Tel 06 41432676