St. Vituskerk aan de Maas

Op de hoogte aan de Maas, waar tot 1945 de Wellse parochiekerk lag, heeft waarschijnlijk ooit een Romeinse wachttoren met bijgebouwen gestaan. Deze hoogte bood een voortreffelijk uitzicht over de Maas en de wijde omgeving. Zelfs toen op 2 januari 1926 alle huizen in de kom van Well en ook het kasteel onder water stonden, klom de Maas niet hoger dan bijna de bovenste trede van de kerktoegang, de kerkvloer zelf bleef droog.

De kerk van Well was vroeger, toen wij onder het gebied Keulen vielen, toegewijd aan Sint-Petrus.Vanuit Keulen is zeker een grote invloed uitgegaan op de keuze van Sint Petrus tot kerkpatroon.  Die keuze werd nog versterkt door de Frankische geloofsverkondigers, die talrijke bedevaarten naar het graf van Sint Petrus te Rome ondernomen hebben. Er is een algemene regel die zegt: Als Sint Petruskerken liggen in oude rechtsplaatsen, moet men een Frankische stichting aanemen. Well was vanaf de oudste tijden zulk een rechtplaats.

De bewoners van de Frankische hoeven in de eerste na Romeinse eeuw waren gedeeltelijk christenen, die zich in Xanten lieten begraven. (hun niet christelijke stamgenoten werden in hun eigen woonplaats begraven) De kerk van Well moet een van de oudste afscheidingen van Xanten zijn geweest. De voornaamheid van de oude parochiepatroon, Sint Petrus, - patroon van de Sint Pieter in Rome en van de Dom van Keulen - wijst daarop.

Uit de krant van 21-08-1906


 

Het Theresia beeld nabij de hoofdingang.


Interieur van de oude parochiekerk:

De marmeren doopvont stond op een balustervoet, had een platte cuppa en stamt uit ca.1700. Onder het priesterkoor werden de Graven en Baronnen van het kasteel begraven. Een opening aan de buitenzijde van de muur gaf toegang tot deze grafkelders.

De kinderen namen op de knieën plaats op kleine knielbankjes in het middenschip. Alleen tijdens de preek mochten ze gaan zitten.


 

De kerk had een prachtige preekstoel met baldekijn en fraai houtsnijwerk. Hiervan is alleen de kuip, met 3 evangelisten Matteüs, Lucas en Johannes bewaard gebleven.  Het medaillon met de evangelist Marcus is na de oorlog verdwenen.


 

Het gebouw rustte op 12 witte pilaren, zes aan weerzijden. Dit was een symbool van de 12 apostelen.


 

Het priesterkoor dateerde uit begin 1700. Dit decoratief rijke priesterkoor is een bevestiging van de betekenis en het aanzien van de plaats Well temidden van de omliggende dorpen.

Het paneel van het hoofdaltaar is in 1760 te Kevelaer vervaardigd. Hierin hangt centraal een schilderij met een Calvarie-afbeelding.

De vier glas-in-lood ramen, werden geschonken door Kasteelheer baron von Schloissnigg.


 

Kerk voor de Heerlijckheid Well

De kerk van Well was een bezit van de aartsbisschop van Keulen. Deze schonk haar aan de abdij van St. Vitus te Mönchengladbach. Later gaven de abten het partonaatsrecht over de kerk van Well in leen aan de heren van Well. Aanvankelijk had de kerk St.Petrus als patroonheilige, maar dat werd veranderd in St.Vitus. Op 10-06-1844 werd de kerk ingewijd.

De oude parochie Well heeft in de loop der eeuwen deel uitgemaakt van een hele reeks bisdommen: Keulen, Roermond, Aken, Luik, Roermond. En van diverse dekenaten: Geldern, Goch, Horst, Venray en sinds 1862 Gennep.

Er was een aparte ingang voor de kasteelbewoners. Het deurtje in de zuidmuur was exclusief voor de kasteelheer en zijn familie.


 

Uit het Venloosch Weekblad van 24-04-1869


 

In 1869 werd de kerk uitgebreid met een hoge toren. Die werd gebouwd onder leiding van de beroemde Limburgse architect Pierre Cuypers. (foto)

Gezicht op de St. Vituskerk vanaf de Kasteellaan. Rechts ligt de Hoenderstraat.


 

 De parochie Well had in de middeleeuwen dezelfde grenzen als de Heerlijkheid Well en was buitengewoon uitgestrekt. Men had wel vier uur te voet nodig om van de Rode Beek bij Arcen tot aan de Maas bij  de Heukelomse kapel te lopen. De Maas vormde de Westgrens, de Oostgrens lag achter de Wellse Hut en de Meersenhof, ongeveer 6 km. van de Wellse kerk. Precies midden in dit 18 km. lange gebied lag de kerk. Alle mensen in dit gebied kwamen in die tijd naar de Wellse kerk. In 1250 kreeg Bergen een eigen kerkgebouw, maar de bewoners van (destijds gehucht) Wellerlooi, de Hamert, de Kanaalmond en de Rode Beek hebben tot 1894 tot de parochie Well behoord.

 Overstroming van de Maas in 1916


 

 

Artikel uit de Limburger Koerier van 28-04-1932


 

Uit de krant van 10-10-1934.


 

Dit is de oude kerkingang te tijde van het huwelijk van Leen Koppers en Jules Spronk in 1935, waarvan u op deze foto de familie de kerk ziet verlaten.

Archief Well is in het bezit van een plan voor een nieuw ingangsportaal van 11 oktober 1935. In 1936  werd met de bouw begonnen.


 

Uit de krant van 26-03-1936.


 

Uit de krant van 06-06-1936.


 

En dit is die nieuwe ingang op een foto uit 1943 met het bruidspaar Leereveld-Simons, dat hier op de nieuwe trap staat.

Nog geen 10 jaar na de bouw waren toren en ingang weggeschoten door Engels geschut vanaf de andere kant van de Maas.


 

Op deze foto uit 1938 zien we de statige ranke kerktoren hoog oprijzen achter de oude kapelanie, die evenals de kerk vlak langs de Maas was gelegen. Geheel rechts is de Maas nog even te zien, een duidelijk beeld hoe dicht deze gebouwen bij het water lagen. Oude lindenbomen omzomen de kapelanie, die met haar zes grote ramen een prachtig uitzicht had op de scheepvaart en de pont op de Maas. 


 

De kerk met aan de achterkant het koor, dat nog van de vorige kerk uit 1607 was blijven staan. De spitsboogvensters zijn dichtgemetseld en de sacristie (links) is nog weer later aan het koor aangebouwd.


 

De kerk met de zeer oude kerkhofmuur aan de Maaszijde.

De man op de voorgrond is Hermanus Jacobus (Herman) Wolf uit 's Gravenhage, de schoonzoon van bakenmeester Arnoldus Hubertus Robijns, die in het grote huis aan de andere (lange) kant van het kerkhof woonde.


 

Een opname van de oude parochiekerk uit de jaren '20 met een gedeelte van het aangrenzende kerkhof. Deze foto is genomen vanaf de Schoolstraat, zodat het schip (koor) van de achterzijde te zien is. Dit tafereel is nu geheel verdwenen. Alleen de muur aan de linkerzijde is nog aanwezig.


 

Tweede Wereldoorlog:

De St. Vituskerk vanaf dezelfde plek in de Schoolstraat, net na de Tweede Wereldoorlog.


 

De kerk was in november 1942  beroofd van haar klokken. Vanaf september 1944 was ze al diverse malen beschoten. Op 18 oktober krijgen de kapelanie en het voorportaal enkele voltreffers. De Engelsen zaten al in Venray en wilden doorstoten tot aan de Maas. De kerktoren was voor hen een doorn in het oog, want de Duitsers hadden er een prachtige uitkijpost. Het kerkgebouw en de toren werden op zondag 26 november 1944 door 38 granaattreffers onherstelbaar beschadigd. De omliggende woningen werden bij deze beschieting ook zwaar getroffen en gedeeltelijk verwoest.

In februari 1948 krijgt de kerk een rijksbijdrage van F 26.000,- voor oorlogsschade van de inventaris, terwijl F110.000,- hiervoor ingeschat was. Pastoor M. Reiné heeft in 1945 met zijn (nieuwe) pony en kar de brokstukken van het prachtige altaar naar zijn huis gehaald en ze daar tot 1957 bewaard. Toen zijn ze naar het Bonnefantenmuseum van Maastricht gebracht voor restauratie. Het is een hele puzzel en monnikenwerk geweest om er weer één geheel van te maken. Maar het is gelukt en Well heeft hiermee het pronkstuk uit de oude kerk terug. In juli 1958 is het in de nieuwe kerk in de Hoenderstraat geplaatst. De plek waar de nieuwe kerk herbouwd is heeft in Well destijds veel beroering gebracht. Veel mensen wilden de plek aan de Maas behouden, maar pastoor Reiné was onverbiddelijk. Pastorie-kerk en school hoorden volgens hem bij elkaar te liggen.

De onherstelbaar beschadigde kerk met op de voorgrond de volledig verwoestte kapelanie.


 

Uit het album van Thea Leegte-Derks